Persian Arabic English French German Japanese

سایت حقوقی محمد حسنی

 

 

اساسنامه موسسه حقوقی عدل فردوسی

شماره ثبت : 27794

ارائه كليه خدمات حقوقی و به عنوان مشاوره حقوقی و انجام كليه امور وکالت در مراجع قضایی -اداری - مالی - ثبتی - دادگاه‌های خانواده - شهرداریها و کمیسیون های آن به ویژه کمیسیون ماده پنج -دادگاه های عمومي و انقلاب و مراجع مربوط به تعزیرات حکومتی- مراجع مالیاتی و کمیسیون های آن - هیئت هاي تحت پوشش وزارت کار و امور اجتماعی ودیوان عدالت اداری- همچنین ارائه كليه خدمات حقوقی شامل مشاوره وهمچنين انجام كليه امور وکالت از طرف خارجیان در مراجع داخلی مطابق با ضوابط و قوانین موضوعه و موازین حقوقی بین الملل و انجام امور داوری اعم از داخل و بین المللی

 
 
 
 

درصورتی که نیاز به وکیل دارید می توانید به موسسه حقوقی عدل فردوسی مراجعه نمایید. موسسه حقوقی عدل فردوسی با قبول کلیه دعاوی دادگستری از جمله کیفری ، حقوقی ، خانواده ، امور شهرداری ها ، دیوان عدالت اداری ، ثبتی ، ملکی و سایر دعاوی دادگستری درخدمت هموطنان عزیز می باشد.

آدرس : تهران ، خیابان انقلاب اسلامی ، بین میدان فردوسی و لاله زار ، پلاک 630 ، واحد 9 -تلفن تماس تهران: 66342315 

وب سایت موسسه : ferdose.ir

رضايت بيمار و برائت دندانپزشک

 رضايت بيمار و برائت دندانپزشک

به عنوان يک قانون کلي درمان بيمار بدون رضايت او به جز در مواردي چون اورژانس‌هاي واقعي، غيرقانوني است. يک معاينه باليني هر چند شکايت بيمار جزئي باشد زماني کامل است که مراحل مختلف آن به طور کلاسيک و استاندارد انجامشود  به همين دليل لازم است علاوه بر اعمال جراحي‌هاي وسيع روي دهان و فک و صورت که مجوز و رضايت‌نامه کتبي از بيمار اخذ مي‌شود در ساير معاينات نيز پس از توضيح کافي در مورد اقدامات ضروري، رضايت بيمار جلب شود. قانون رضايت از بيمار از اصلي‌ترين و مهمترين قوانين در حقوق پزشکي به شمار مي‌آيد. شايد امروزه عجيب به نظر برسد که در گذشته پرسنل بهداشتي اعتقاد داشتند که چون درمان به سود بيمار است، بيمار بايد به انجام آن مجبور شود. بر اساس قوانين موجود به خصوص قانون مجازات اسلامي و اصول کلي به ويژه اصول اخلاقي، رضايت آگاهانه بيمار به درمان شرط لازم براي هر اقدام دندانپزشکي است و اقدام به معالجه بدون رضايت فرد معالجه شونده به مفهوم ارتکاب جرم بوده و استحقاق مجازات براي فرد مرتکب را دارد. حتما لازم است دندانپزشک نسبت به عوارض احتمالي که جزء لاينفک هر اقدام دندانپزشکي مي‌تواند باشد، از خود رفع مسئوليت نمايد، به عبارت ديگر برائت خود را کسب نمايد. در غير اينصورت مسئول و ضامن خواهد بود. البته دندانپزشک در صورتي که در سير معالجات خود مرتکب خطا و تقصير شود، نخواهد توانست از طريق حقوقي خود را مبري نمايد. آگاهي نسبت به رابطه حقوقي از نظر کيفري، مدني، انتظامي و اخلاقي بين دندانپزشک و بيمار اولين گام هر دندانپزشکي در اقدام به درمان بيماران خود است.

رضايت بيمار:

حق هر انساني نسبت به جسم و جان خود از حقوق اوليه وي بوده و از طرف قانون به شدت حمايت مي‌شود و تعرض به آن مجازات سنگينی به همراه دارد. احترام به خودمختاري افراد يکي از اصول اساسي اخلاق عمومي بوده و در اخلاق پزشکي تحت عنوان اصل بين‌المللي Autonomy (اصل خودمختاري بيمار) به منظوربررسي تصميم‌هاي افراد در مراقبت‌هاي بهداشتي و خصوصا در ارتباط با رضايت آگاهانه به کار برده مي‌شود.

اين حق در اعلاميه جهاني حقوق بشر تحت عنوان حق برخورداري از امنيت شخصي  در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران طي اصل 22 با تاکيد بر مصونيت جسم و جان از تعرض، به آن اشاره شده است.

طبق بند 2 ماده 59 قانون مجازات اسلامي اگر پزشک بدون رضايت بيمار اعمال طبي و جراحي روي وي انجام دهد مرتکب جرم شده است. ماده مذکور به شرح ذيل است:

ماده 59 قانون مجازات اسلامي:

اعمال زير جرم نيست:

1-    ...

2-    هر نوع عمل جراحي و طبي مشروع که با رضايت شخص يا اولياء يا سرپرستان يا نمايندگان قانوني آن‌ها و رعايت موازين علمي و تطامات دولتي انجام شود. در موارد فوري رضايت ضروري نخواهد بود.

3-    ...

مفهوم مخالف بند دو ماده 59 به اين ترتيب است که هر گونه عمل جراحي و طبي که بدون رضايت شخص انجام شود جرم خواهد بود و مجازات دارد.

لازم به توضيح است که منظور از کاربرد واژه «مشروع» در متن قانون فوق‌الذکر عليرغم اينکه قانون حدود مشروع بودن را تعيين نکرده است مي‌تواند آن باشد که با توجه به عرف و مقررات شرعي، دندانپزشک بايد حسب مقتضيات وضع بيمار و ساير اوضاع و احوال تشخيص مشروعيت عمل خود را بدهد بديهي است نمي‌توان از دندانپزشک توقع داشت که آگاه به همه مقررات شرعي باشد لذا به نظر مي‌رسد کلمه مشروع را بايد به مفهوم قانوني به کاربرد يعني بايد عمل دندانپزشک در چارچوب قانون باشد.

رضايت يا اذن، عبارت است از اعلام رضاي کسي که قانون براي رضاي او اثري قائل شده است.

انواع رضايت:

1-    رضايت تلويحي يا ضمني (Implied)

2-    رضايت صريح يا آشکار (Eupress)

3-    رضايت در موارد خاص

رضايت تلويحي يا ضمني:

رضايتي است که بيمار آن را با عمل خود نشان مي‌دهد. به مجرد اينکه بيماري از بين دندانپزشکان متعدد فرد خاصي را انتخاب کرده و جهت معاينه به مطب او مراجعه مي‌کند نشانگر رضايت تلويحي او به انجام اقدامات تشخيصي و درمان توسط اوست. اين رضايت‌ها به اندازه يک فرم امضاء شده اعتبار دارند. در رضايت تلويحي يا ضمني حتما بيمار بايد به عمل يا گفتار رضايت خود را اعلام کند. مراجعه به مطب، کلينيک يا اورژانس يک نوع رضايت ضمني جهت معاينه و درمان روتيني است که به طور معمول از چنين مکان‌هايي انتظار مي‌رود. به عبارت ديگر مراجعه بيمار به مطب يا کلينيک شما به معني رضايت به انجام هر عمل درماني غير معمولي نيست و انجام هر عملي خارج از مسائل معمول نياز به رضايت ضمني يا صريح دارد به طوري که بتوان در محاکم قضايي آن را ثابت نمود.

رضايت صريح يا آشکار:

در اين نوع رضايت، دندانپزشک رأساً و به طور روشن و صريح مبادرت به اخذ رضايت از بيمار مي‌نمايد و بر دو گونه است:

الف: رضايت شفاهي: رضايتي است که دندانپزشک قبل از انجام معاينه‌اي خاص، نوع و شيوه معاينه را به بيمار توضيح داده و از او براي انجام آن به صورت شفاهي رضايت مي‌گيرد. مثلا دندانپزشک زماني که مي‌خواهد معاينات دردناکي روي بيمار انجام دهد بايد ضمن توضيح شفاهي به بیمار ،موافقت او را برای آن نوع معاینه خاص بگیرد. ، طبيعتاً اثبات اين نوع رضايت براي محاکم قضايي در صورتي که موضوع شکايتي باشد، مشکل است و مي‌توان در اين موارد اخذ رضايت شفاهي را در حضور دو شاهد (مثلاً دستیاران دندانپزشک ) انجام داد تا در صورت انکار بيمار، اثبات آن بلااشکال باشد.

ب: رضايت کتبي: در مواردي که اقدامات تشخيصي يا درماني داراي ريسک بالا و احتمال خطر باشد (مانند جراحي‌هاي وسيع روي  دهان و فک و صورت و يا کاشت دندان و يا ساير اقدامات جراحي تهاجمي) از بيمار يا اولياء او رضايت کتبي دريافت مي‌شود.

رضايت در موارد خاص: هنگامي رضايت فرد معتبر است که آگاهانه بوده و رضايت دهنده داراي اهليت استيفا باشد (اهليت اجراي حق) و افراد داراي اهليت مذکور بايد بالغ (دختر حداقل 9 سال قمري و پسر حداقل 15 سال قمري) و عاقل باشند و با داشتن شرايط فوق رضايت بيمار جهت اجازه عمل طبي و جراحي معتبر است ولي در مورد رضايت به تعرفه دندانپزشکي و هزينه‌هاي درمان چون جنبه مالي دارد فرد بايد رشيد نيز باشد (حداقل 18 سال سن چه دختر چه پسر داشته باشد) پس در صورت رشيد نبودن و صرفا بالغ و عاقل بودن بيمار، رضايت وي صرفاً جهت انجام عمل دندانپزشک معتبر است. مطابق ماده 59 قانون مجازات اسلامي در صورت عدم اهليت بيمار اخذ رضايت اولياء (جد يا جدپدري) يا سرپرستان (کسانيکه حضانت بيمار را مطابق قانون به عهده دارند و يا نمايندگان قانوني آن‌ها) لازم است و در موارد فوري نياز به رضايت نمي‌باشد. در خصوص اجازه و رضايت افراد فاقد اهليت استيفا براي درمان و نيز عدم رشادت براي مسائل مالي در ارائه خدمات دندانپزشکي و همچنين درمان عقب ماندگان ذهني و بيماران رنجور که قادر به اداره امور خود نيستند و همچنين موارد اورژانس، اخذ رضايت تحت عنوان رضايت در موارد خاص مورد بحث و بررسي قرار گرفته است. در اين موارد اخذ رضایت از والدين، اولياء و سرپرستان و نمايندگان آن‌ها ضروري خواهد بود و در موارد اورژانس اخذ رضايت ضروري نيست.

ساير شرايط اخذ رضايت عبارتست از:

1-  رضايت بايد قبل از شروع به درمان گرفته شود و رضايت بعد از عمل متخلفانه بودن آن‌را از بين نمي‌برد. هر چند يکي از روش‌هاي جبران خسارت است.

2-  رضايت بايد آگاهانه باشد يعني تبعات درمان به بيمار گفته شود و عوارض احتمالي براي بيمار توضيح داده شود. در غير اينصورت بيمار مي‌تواند مسئله را تعقيب نمايد.

3-  رضايت بايد توسط شخص دندانپزشک معالج اخذ شود زيرا شخصيت دندانپزشک معالج براي بيمار مهم است و بايد شناسايي فرد معالج براي بيمار محرز گردد. بنابراين رضايت‌هايي که به صورت کلي گرفته مي‌شود بدون اينکه نام دندانپزشک و نوع طرح درمان وي مشخص باشد، خالي از اشکال نيست.

4-    رضايت بايد منجّز باشد و مشروط به عمل يا چيزي نباشد.

برائت دندانپزشک:

منظور از برائت دندانپزشک، اينکه در چه زماني دندانپزشک نسبت به عوارض اقدام درماني که انجام مي‌دهد مسئوليت ندارد براي پاسخ به اين مسئله چند حالت در نظر گرفته و نسبت به هر وضعيت. مسئله برائت دندانپزشک توضيح داده مي‌شود.

مورد اول: زماني که بيمار از درمان‌هاي دندانپزشک نتيجه مطلوب نمي‌گيرد و يا اينکه ممکن است حتی در اثر بیماری خود دچار نقص عضو ‌شود. آيا دندانپزشک در اين صورت مسئوليتي دارد يا خير. اين مورد به دو صورت ممکن است وجود داشته باشد:

1-  دندانپزشک متعهد شده است که همه دانش و تجربه خود را به کار گيرد تا نتيجه مناسب حاصل گردد. (تعهد وسيله). وقتي دندانپزشک درمان بيمار را متعهد شده است ظاهرا به معناي آن است که در حدود مقدورات خود و علم دندانپزشکي حداکثر تلاش خود را در جهت نيل به درمان بيمار تعهد کرده است نه اينکه بر اساس عرف بهبودي بيمار را تضمين کرده باشد. (تعهد نتيجه) و اين به صورت يک قاعده کلي در روابط بين دندانپزشک و بيمار پذيرفته شده است. لذا درمان کامل و شفاي بيمار به دست دندانپزشک نيست و هميشه احتمال خطر براي بيمار وجود دارد و در صورت عدم درمان کامل با توجه به اينکه تعهد دندانپزشک تعهد وسيله است هيچگونه مسئوليتي متوجه دندانپزشک نمي‌باشد مگر آنکه مرتکب قصور دندانپزشکي شده باشد.

2-  اگر دندانپزشک بهبود بيمار را تضمين کرده باشد (تعهد نتيجه) اگر بيمار بهبودي مطلوب و مناسب را به دست نياورد يا دچار نقص عضو شود دندانپزشک عليرغم آنکه مرتکب تقصير نشده باشد، مسئول شناخته مي‌شود.

مورد دوم: زماني است که اجازه درمان يا عمل جراحي اخذ شده و اراده مشترکي بين بيمار و دندانپزشک جهت عمل مزبور شکل گرفته است. در اين صورت اگر دندانپزشک در چارچوب موازين علمي دندانپزشکي جهت جراحي مثلا روي ناحيه‌اي از دهان مجبور به آسيب به بافت‌هاي اطراف به منظور دسترسي به محل اصلي جراحي شود و در مواردي حتي ممکن است مجبور به برداشتن قسمتي از بافت‌هاي سالم گردد و از اين لحاظ موجب ايجاد نقص عضو براي بيمار گردد، آيا مسئول است يا خير؟ از آنجايي که اين اقدامات از لوازم عمل جراحي و نتيجه آن مي‌باشد. در چارچوب اراده دندانپزشک بوده نه خارج آن، از نظر حقوقي عارضه محسوب نمي‌شود چون جز ماهيت عمل دندانپزشک است و در جهت و طول عمل دندانپزشک بوده‌ لذا با صرف گرفتن برائت نامه و رضايت به جراحي، مسئوليت متوجه دندانپزشک نخواهد بود.

مورد سوم: زماني است که عارضه‌ ايجاد شده خارج از ماهيت فعل دندانپزشک و به عبارتي خارج از اراده او حادث شود يعني هر چند دندانپزشک اصول و موازين علمي دندانپزشکي و تطامات دولتي را رعايت نموده و هيچگونه خطا يا تقصيري را انجام نداده است به دليل ماهيت عمل جراحي و خارج از اراده دندانپزشک و نيز غيرقابل پيش‌بيني بودن آن، عارضه‌اي رخ مي‌دهد مانند عمل جراحي روي سينوس‌هاي فکي منجر به سوراخ شدن آن و در نهايت عفونت مزمن و يا حاد سينوس‌ها. در اين شرايط مسئوليت دندانپزشک چگونه است. قانون مجازات اسلامي در ماده 319 آورده است: «هر گاه طبيعي گرچه حاذق و متخصص باشد در معالجه‌هايي که شخصاً انجام مي‌دهد يا دستور آن را صادر مي‌کند هرچند به اذن مريض يا ولي امر باشد باعث تلف شدن جان يا نقص عضو يا خسارت مالي شود ضامن است.»

ماده مذکور مسئوليت دندانپزشک را سنگين مي‌نمايد. و قانونگذار با تصويب قانون فوق مسئوليت عوارض درمان را به عهده دندانپزشک گذاشته است و آن‌هم به علت احترام وافر به جان و تندرستي افراد است که قانونگذار آنرا لحاظ نموده است. از طرفي براي اينکه چاره‌اي در جهت کاهش اين مسئوليت تدبير شود قانونگذار مواد 60 و 322 قانون مجازات اسلامي را مصوب نموده است که به آن اشاره مي‌شود:

ماده 322 قانون مجازات اسلامي:

هرگاه طبيب يا بيطار ( دامپزشک )  و مانند آن قبل از شروع به درمان از مريض يا ولي يا از صاحب حيوان برائت نمايد، عهده‌دار خسارت وارده نخواهد بود.

 ماده 60 قانون مجازات اسلامي:

چنانچه طبيب قبل از شروع به درمان يا اعمال جراحي از مريض يا ولي او برائت حاصل نموده باشد، ضامن خسارت جائي يا مالي يا نقص عضو نيست و در موارد فوري که اجازه گرفتن ممکن نباشد، طبيب ضامن نمي‌باشد.

بنابراين بر اساس ماده 319 قانون مجازات اسلامي دندانپزشک در صورت ايجاد عضو و يا خسارت مالي، حتي اگر عمل او بر اساس موازين علمي دندانپزشکي باشد، مسئوليت داشته و ضامن است و بايد برائت خود را که سلب مسئوليت مي‌باشد نسبت به عوارض فوق‌الذکر از بيمار دريافت نمايد. يعني اينکه بيمار علاوه بر اينکه رضايت به عمل جراحي و درمان مي‌دهد، به عوارض احتمالي ناشي از آن هم رضايت داده و دندانپزشک را از مسئوليت مبري مي‌نمايد. قانون به رضايت نوع اخير اصطلاحاً «برائت» مي‌گويد. براي دريافت برائت نامه، قانونگذار کتبي بودن آن را قيد نکرده است ولي اگر کتبي باشد به راحتي قابل اثبات و قابل دفاع است.

برائت نامه نيز مانند رضايت نامه بايد شرايطي داشته باشد مثل اينکه برائت‌نامه بايد قبل از شروع به درمان گرفته شود، آگاهانه باشد و تبعات معالجه به طور روشن براي بيمار بازگو شود، به توسط پزشک معالج گرفته شود (شخصاً)، منجّز بوده و مشروط به عملي يا چيزي نباشد، بعلاوه اهميت لازم را نيز بيمار داشته باشد.

مورد چهارم: در اين دسته مواردي قرار مي‌گيرند که ناشي از عمل مستقيم دندانپزشک و به دليل خطا و تقصير او ايجاد مي‌گردند. در اين موارد دندانپزشک به علت بي‌مبالاتي، بي‌احتياطي، عدم مهارت و عدم رعايت نظامات دولتي دچار قصور دندانپزشکي شده که منجر به عارضه گرديده است. لذا دندانپزشک هر چند که برائت نامه هم از بيمار اخذ کرده باشد، مقصر است. که قانونگذار در بند ب ماده 295 قانون مجازات اسلامي به آن تصريح نموده است:

ماده 295 قانون مجازات اسلامی :

 در موارد زير ديه پرداخت مي‌شود:

الف: ...

ب: قتل يا جرح يا نقص عضو که به طور خطاي شبه عمد واقع می شود و آن در صورتي است که جاني قصد فعلي را که نوعاً سبب جنايت نمي‌شود داشته باشد و قصد جنايت را نسبت به منجي عليه نداشته باشد، مانند آنکه کسي را به قصد تاديب به نحوي که نوعاً سبب جنايت نمی شود بزند و اتفاقاً موجب جنایت گردد يا طبيبي مباشرتاً بيماري را به طور متعارف معالجه کند و اتفاقا سبب جنايت بر او شود.

ج: ...

تبصره 3- هر گاه بر اثر بي‌احتياطي يا بي‌مبالاتي يا عدم مهارت و عدم رعايت مقررات مربوط به امري، قتل يا ضرب يا جرح واقع شود به نحوي که اگر آن مقررات رعايت مي‌شد حادثه‌اي اتفاق نمي‌افتاد، قتل يا ضرب و جرح در حکم شبه عمد خواهد بود.

لازم به توضيح است که دندانپزشک نمي‌تواند نسبت به خطا يا قصور خود از بيمار برائت بگيرد زيرا رضايت بيمار به خطا و قصور خلاف عقل و خلاف قاعده حقوقي و نامشروع بوده و لذا فاقد اعتبار مي‌باشد.

رفرانس‌ها:

1-      ديات: دکتر ابوالقاسم گرجي، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، موسسه انتشارات و چاپ، 1380

2-     رضايت به درمان: دکتر محمود عباسي، تهران: انتشارات حقوقي 1383

3-     قانون مجازات اسلامي: تدوين جهانگير منصور، تهران: نشر ديدار. چاپ شصت و دوم 1387

4-     مقدمه عملي علم حقوق: دکتر محمدجعفر جعفري لنگرودي، تهران: انتشارات گنج دانش 1383

5-     شرح قانون مجازات اسلامي: دکتر عباس زراعت، تهران: انتشارات ققنوس 1377

6-     حقوق پزشکي جلد 1: ترجمه و تأليف دکتر محمود عباسي، تهران: انتشارات حقوقي 1379

7-     حقوق پزشکي جلد 2: ترجمه و تأليف دکتر محمود عباسي، تهران: انتشارات حقوقي 1379

8-     حقوق پزشکي جلد 3: ترجمه و تأليف دکتر محمود عباسي، تهران: انتشارات حقوقي 1382

9-     حقوق بيمار: مريم آتش‌خانه، شيراز: سازمان تأمين اجتماعي 1380

10-    پزشکي قانوني: دکتر فرامرز گودرزي، تهران: انتشارات انيشتن 1377

11-    حقوق تعهدات: دکتر مهدي شهيدي، تهران: انتشارات مجد 1383

دکتر حميدرضا دانش‌پرور

متخصص پزشکي قانوني، کارشناس حقوق

عضو هيئت علمي سازمان پزشکي قانوني کشور

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
به نقل از:http://persiandentist.ir/pro/dentalnews/dental-rules/dental-rules/