Persian Arabic English French German Japanese

سایت حقوقی محمد حسنی

 

 

اساسنامه موسسه حقوقی عدل فردوسی

شماره ثبت : 27794

ارائه كليه خدمات حقوقی و به عنوان مشاوره حقوقی و انجام كليه امور وکالت در مراجع قضایی -اداری - مالی - ثبتی - دادگاه‌های خانواده - شهرداریها و کمیسیون های آن به ویژه کمیسیون ماده پنج -دادگاه های عمومي و انقلاب و مراجع مربوط به تعزیرات حکومتی- مراجع مالیاتی و کمیسیون های آن - هیئت هاي تحت پوشش وزارت کار و امور اجتماعی ودیوان عدالت اداری- همچنین ارائه كليه خدمات حقوقی شامل مشاوره وهمچنين انجام كليه امور وکالت از طرف خارجیان در مراجع داخلی مطابق با ضوابط و قوانین موضوعه و موازین حقوقی بین الملل و انجام امور داوری اعم از داخل و بین المللی

 
 
 
 

درصورتی که نیاز به وکیل دارید می توانید به موسسه حقوقی عدل فردوسی مراجعه نمایید. موسسه حقوقی عدل فردوسی با قبول کلیه دعاوی دادگستری از جمله کیفری ، حقوقی ، خانواده ، امور شهرداری ها ، دیوان عدالت اداری ، ثبتی ، ملکی و سایر دعاوی دادگستری درخدمت هموطنان عزیز می باشد.

آدرس : تهران ، خیابان انقلاب اسلامی ، بین میدان فردوسی و لاله زار ، پلاک 630 ، واحد 9 -تلفن تماس تهران: 66342315 

وب سایت موسسه : ferdose.ir

انواع خواستگاری

انواع خواستگاری

معمولاً خواستگاری به دو صورت امكان پذیر است :
1. خواستگاری صریح: در این خواستگاری، مرد یا خانواده او ازكلماتی استفاده می كنند كه مستقیماً و صریحاً و بدون كنایه از زن تقاضای ازدواج می نمایند و هیچ گونه كلام مبهمی به كار نمی برند. مثلاً، مرد به زن می گوید : من می خواهم با شما ازدواج كنم، و فقط معنای ازدواج از این نوع خواستگاری دریافت می شود.
2. خواستگاری به تعریض یا كنایه : در این خواستگاری مرد و خانواده اش از كلماتی كه غیر مستقیم و كنایه واراست مقصود خود را ابراز می دارند. مثلاً، مرد به زن می گوید : من به تو علاقه مندم.
خواستگاری در قرآن كریم و سنت پیامبر اكرم مشروع قلمداد شده است. در این خصوص، خداوند متعال می فرماید :


«و لا جناح علیكم فما عرّضتم به من خِطبه النساء أو أكننتم فی

69


انفسكم علم الله أنّكم ستذكرونهن و لكن لا تواعدوهن سِرّاً الا ان تقولوا قولا معروفا و لا تعزموا عقده النكاح حتی یبلغ الكتاب اجله» (بقره : 235) : باكی نیست بر شما كه به خواستگاری آن زنان برآیید یا نیت ازدواج را در دل [بدون هیچ اظهار] داشته باشید. تنها خدا داند كه از این پس از دل به زبان چه خواهید آورد و لیكن با آنها در پنهانی قرار و پیمانی نگذارید، مگر آنكه سخنی به میزان شرع گویید، ولی عزم عقد و ازدواج نكنید تا زمانی كه مدت عده آنها سپری شود.

شرط خواستگاری


لازمه خواستگاری مشروع و قانونی، خواستگاری از دختر یا زنی است كه ازدواج با او مشروع و قانونی باشد. بنابراین، خواستگاری هنگامی صحیح است كه ازدواج با آن زن حرام نباشد. در صورتی كه ازدواج با زنی حرام باشد، خواستگاری از او نیز حرام و ممنوع است، خواه حرمت دائمی باشد؛ مانند حرمت ازدواج با عمه و خاله، یا حرمت موقت؛ مانند حرمت ازدواج با خواهر زن پیش ازآنكه نكاح خواهر قبلی منحل شده باشد. از مفهوم آیه «و لا جناح علیكم فیما عرّضتم به من خِطبه النساء»(بقره : 235) حرمت تصریح به خواستگاری در عده وفات، از زنانی كه شوهر آنها وفات یافته، استفاده می شود. پس به طریق اولی، خواستگاری از زنی كه شوهردارد و همچنین از زنانی كه در عده طلاق رجعی به سر می برند، حرام است؛ زیرا مطلقه رجعیه در زمان عده در حكم زوجه است و هنوز علقه زوجیت به طور كامل از بین نرفته است و بدین سبب است كه زوجین در ایام عده از همدیگر ارث می برند و بر مرد واجب است مسكن و نفقه زن را تضمین و تأمین كند، و شوهر سابق حق رجوع به همسر مطلقه خود را دارد. در قرآن كریم هم خداوند متعال می فرماید : «و بعولتهن احقّ بردّهن فی ذلك»(بقره :228)

70

خواستگاری از نامزد دیگری


در مذاهب اهل سنت به استناد برخی روایات نبوی، خواستگاری از زنی كه قبلاً توسط مرد دیگر خواستگاری شده و آن زن موافقت خود را اعلام كرده است حرام و ممنوع اعلام شده است. مثلاً، در روایتی از قول پیامبر اكرم نقل شده است : مؤمن، برادر مؤمن است و حلال نیست كه در معامله برادر مؤمنش وارد شود و همچنین حلال نیست از زنی كه برادر دینی او خواستگاری نموده، خواستگاری نماید، مگر اینكه او به هم بزند. همچنین از رسول خدا نقل شده كه فرمودند : هیچ یك از شما زنی را كه مرد دیگری از او خواستگاری كرده خواستگاری ننمایید تا اینكه او ازدواج كند یا منصرف گردد(بخاری، 1401، باب 45 / مالك بن أنس، 1422 ق، ج2، ص 532/ زحیلی، 1418 ق، ج9، ص 6500/ طحطاوی، 1423 ق، ص 178/ ابن قدامه، 1403 ق، ج6، ص 607 / ابوزهره، 1936 م، ص 30 / صابونی، 1979 م، ص 47)
در مذهب امامیه دراین خصوص اختلاف نظر وجود دارد. جمعی از فقها از جمله شیخ طوسی و شهید اول، خواستگاری از زنی كه قبلاً مرد مسلمانی از او خواستگاری كرده و مورد موافقت قرار گرفته است، حرام و ممنوع دانسته اند؛ به این دلیل كه هم روایاتی در حرمت این نوع خواستگاری وجود دارند و هم اینكه چنین خواستگاری موجب آزار و اذیت و باعث دشمنی می شود. اما عده ای دیگر، از قبیل شهید ثانی و محقق حلی، چنین خواستگاری را مكروه دانسته و در تحلیل نظر خود آورده اند: اصل، برعدم حرمت است، به علاوه اینكه وعده ازدواج فی نفسه علقه ای بین زن و مرد ایجاد نمی كند، از این رو، همان طور كه طرفین حق بر هم زدن نامزدی را دارند، خواستگاری دیگران نیز بلامانع است. مضافاً این كه هر چند روایات این باب ظهور در حرمت دارند، ولی سند روایات مذكور ضعیف است.(فخر المحققین، 1389 ق، ج3، ص 10/ حلی، 1404 ق، ج2، ص 569/ همو، 1407 ق، ج2، ص 47/ عاملی، 1406 ق، ج5،

71


ص241 و 242/ طباطبائی، 1409 ق، ج2، ص 343) در مجموع، به نظر می رسد ادله گروه دوم قوی تر باشد؛ زیرا همان گونه كه اشاره شد، خواستگاری صرفاً وعده ازدواج است و اصل بر اباحه است و جواز خواستگاری با آزادی اراده طرفین بیشتر سازگار است و مادامی كه عقد نكاح بین طرفین منعقد نشده است، طرفین در انتخاب همسر آزاد می باشند.
در مورد خواستگاری از زنی كه قبلاً مرد دیگر از او خواستگاری كرده ولی هنوز آن زن یا ولی او جوابی نداده اند، بیشتر فقها نظر به جواز داده اند(عاملی، 1406، ج5، ص 242)؛ زیرا اصل، بر حلیت و عدم تحریم است و احادیثی كه دلالت بر منع دارند، به لحاظ ضعف سندی، توانایی بر هم زدن اصل جواز را ندارند. مضافاً اینكه صرف پذیرش خواستگار و وعده ازدواج هیچ گونه علقه ای بین زن و مرد ایجاد نمی كند. همچنین در فقه امامیه به استناد فعل پیامبر كه فاطمه بنت قیس را برای اسامه بن زید خواستگاری نمود، با وجود آنكه پیش از آن معاویه و ابوجهل از او خواستگاری كرده بودند، اما آن زن موافقت خود را اعلام نكرده بود، این حالت از خواستگاری را جایز دانسته اند.(حلی، 1404 ق، ج2، ص 570) مطابق مذهب مالكیه نیز چنین خواستگاری شرعا جایز شمرده شده است.(مالك بن أنس، 1422 ق، ج2، ص 523)

حكم عقد خواستگار دوم


در فرضی كه ذكر شد(حرمت خواستگاری دوم از زنی كه فرد دیگری از او قبلاً خواستگاری كرده است)، حال اگر شخصی از چنین زنی خواستگاری كند و بعد از موافقت آن زن، او را به عقد خود در آورد، آیا عقد صحیح است یا باطل ؟ فقهای امامیه به اتفاق چنین عقدی را صحیح دانسته، هر چند مرتكب را مستوجب عقاب می دانند.(عاملی، 1406 ق، ج5، ص 243)

72


در دلیل صحت چنین عقدی گفته می شود: اولا، آیات و روایاتی كه در باب توصیه به نكاح وارد شده است اطلاق دارد و مقید به موردی نیست كه خواستگار دوم نباشد. ثانیاً، اینكه گفته می شود چنین خواستگاری حرام است، این حكم تكلیفی است، ولی صحت یا بطلان، حكم وضعی است؛ چنین نیست كه هر تكلیفی حرام؛ نتیجه و اثر وضعی آن بطلان باشد، بلكه همان گونه كه در اصول فقه بیان شده است، موارد نهی در غیر عبادات و معاملات فی نفسه دلالت بر بطلان نمی كند. مذاهب شافعی، حنبلی و حنفی هم با نظر امامیه موافق هستند كه چنین عقدی صحیح است. لیكن از مذهب مالكی سه قول نقل شده كه در یك قول، عقد نكاح را در چنین وضعیتی باطل دانسته اند. (ابن قدامه، 1403، ج7، ص 520/ حلی، 1404 ق، ج2، ص 570)

خواستگاری زن از مرد


همان گونه كه بیان گردید، معمولاً خواستگاری از جانب مرد صورت می گیرد (محقق داماد، 1368، ص 25 / مطهری، 1378، ص 38) ولیكن این بدان معنی نیست كه خواستگاری كردن زن از مرد حرام و ممنوع باشد، بلكه مطابق اصل اباحه، باید قایل به جواز رستگاری، زن از مرد شد. به علاوه اینكه از اصول و قواعد شرعی استفاده می شود كه در عقد ازدواج اصلی ترین مرجع تصمیم گیرنده زن و شوهر هستند و این مطلب به رغم محدودیت هایی كه برای زنان وجود دارد، جالب توجه است كه آیه 230 سوره «بقره» نكاح را به زن نسبت می دهد و تحقق آن را به اراده او می داند و این زن است كه با جواب مثبت خود به درخواست مرد، نكاح را متحقق می گرداند. در سیره نبوی هم در تاریخ اسلام نقل شده است كه درخصوص

73


ازدواج حضرت خدیجه با رسول اكرم درخواست از جانب خدیجه آغاز گردید.(سبحانی، 1418 ق، ص 130)
در سایر مذاهب اسلامی نیز خواستگاری زن از مرد جایز شمرده شده است. درمذهب مالكیه، همچنان كه جایزاست زن از مرد خواستگاری كند، به زن اجازه داده شده است كه از میان خواستگاران متعدد خود، یكی را انتخاب نماید و به آن كس كه دوست دارد ابراز علاقه كند. در این خصوص، به قضیه زنی اشاره كرده اند كه به رسول خدا گفته بود: من تمایل به ازدواج دارم، و آنگاه پیامبر به مسجد رفت و اعلام نمود: این زن از من طلب خواستگاری نموده است، كدام یك از شما حاضرید با او ازدواج نمایید؟ آنگاه مردی اعلام نمود: من حاضرم، لیكن چیزی به عنوان مهریه ندارم. پیامبر اكرم فرمود: آیا از قرآن و معانی چیزی آگاه هستی ؟ گفت : آری. پیامبراكرم فرمود : تعلیم قرآن را مهریه این زن قرار بده.(مسلم، 1407 ق، ص 569) در صحیح مسلم در توضیح این حدیث آمده است : دراین روایت روشن است كه آن زن از مردی نامعین از پیامبر طلب خواستگاری كرد و در امر خواستگاری معادله متعارف را بر هم زد؛ زیرا خواستگاری معمولاً و عرفاً از ناحیه مرد صورت می گیرد. لیكن خواستگاری زن از مرد هم از موارد ممنوع نیست؛ زیرا اگر این كار ممنوع بود، پیامبر اكرم این زن را سرزنش می نمود و برای او خواستگاری نمی كرد. در مذاهب شافعی، حنبلی و حنفی نیز خواستگاری زن از مرد جایز شمرده شده است، هر چند در مذهب شافعی خواستگاری زن ازمرد را خلاف حیا و نوعی خفت و سبكی اخلاقی برای زن دانسته اند.(كاشانی، 1377 ق، ج3، ص 204 / بجیرمی، 1415 ق، ج2، ص 180/ باجوری، 1369 ق، ج2، ص 180)

74


قرآن كریم ازوقوع چنین امری در گذشته و دوران پیش ازاسلام خبر می دهد : داستان حضرت موسی زمانی كه وارد شهر مدین شد و به كمك دختران حضرت شعیب شتافت. یكی از دختران شعیب در عین حجب و حیا، و با وقار و كمال عفت نزد پدرش رفت و تقاضای ازدواج با حضرت موسی را مطرح كرد و پدر را در خواستگاری از مرد مورد پسند خود واسطه قرار داد و چنین گفت : «ای پدر، این مرد را به خدمت خود اجیركن؛ زیرا بهترین فردی كه باید به خدمت برگزیده شود كسی است كه امین و توانا باشد»، و حضرت شعیب این امر را پذیرفت و به حضرت موسی گفت : «إنی ارید ان انكحك احدی ابنتی هاتین علیان تأجرنی ثمانی حجج فإن اتممت عشرا فمن عندك» (قصص : 27)؛ من قصد دارم یكی از دو دختر خود را به نكاح تو درآورم با این مهریه كه مدت هشت سال اجیر من باشی و اگر خواستی ده سال تمام باشد به میل و اختیار تو.

موانع خواستگاری


با توجه به اینكه گفته شد خواستگاری باید از دختر یا زنی صورت گیرد كه ازدواج با او مشروع و قانونی باشد، در ماده 1034 قانون مدنی مقرر شده است : «از هر زنی كه خالی از موانع نكاح باشد می توان خواستگاری كرد.» مفهوم مخالف این ماده این است كه از زنان دارای موانع نكاح، مانند زنان محارم و زنان شوهر دار نمی توان خواستگاری كرد. این ماده مشتمل بر دو مطلب است : 1. جواز خواستگاری از زنان خالی از مانع؛ 2. عدم جواز خواستگاری از زنان دارای مانع. (محقق داماد، 1380، ص27)
علامه حلی در تذكره الفقها متعرض شقوق مسئله شده اند كه خلاصه كلام ایشان برای روشن شدن منطوق و مفهوم ماده نقل می شود:

75


1.خواستگاری از زنی كه خالی از نكاح وعده است، تصریحاً و تعریضاً جایز است.
2. خواستگار از زن شوهر دار تصریحاً و تعریضاً حرام و ممنوع است.
3. خواستگاری از زنی كه مطلقه است و در ایام عده به سر می برد از جانب غیر شوهر تصریحاً و تعریضاً حرام و ممنوع است.
4. خواستگاری از زنی كه در عده سه طلاقه است، از سوی زوج به صورت تعریض و كنایه جایز است، ولی زوج و سایرین حق خواستگاری از این زن را به صورت تصریح ندارند.
5. خواستگاری از زنی كه در عده وفات است به صورت تعریض جایز، ولی به صورت تصریح ممنوع است.
6. خواستگاری از زنی كه در ایام عده طلاق بائن به سر می برد(مثل طلاق خلع)، یا زنی كه ازدواج او با همسرش فسخ گردیده، توسط زوج به تصریح و تعریض جایز، ولی توسط دیگران فقط به تعریض جایز است.
7. خواستگاری از زنی كه به علت لعان یا علل دیگر درایام عده نه طلاقه به سر می برد، تصریحاً یا تعریضاً از سوی زوج حرام است.(حلی، 1404 ق، ج2، ص 572)

خواستگاری از زن شوهردار و مطلقه رجعیه


جمهور فقهای مذاهب اسلامی، خواستگاری از همسر دیگری را حرام و ممنوع می دانند؛ زیرا آبرو و ناموس مسلمان همچون جان و مال وی محترم است.(نجفی، 1401ق، ج30، ص 119 / زحیلی، 1418 ق، ج9، ص 6498) بدین روی هیچ دیندار و بلكه خردمندی چنین اقدام و تعریض ناروایی را به ناموس خویش تحمل نمی كند. البته روا دانستن چنین عمل ناپسندی از لحاظ اجتماعی هم مفاسد زیادی را به دنبال دارد. در فقه اسلامی معروف است كه زن مطلقه

76


رجعیه در زمان عده در حكم زوجه می باشد؛ از این رو، شرع اسلام دوران عده رجعی را به گونه ای قرار داده تا امكان بازگشت شوهر و استمرار زندگی زناشویی سابق بدون نیازبه عقد جدید فراهم باشد. بر این اساس، فقها همانند صورت قبل بر حرمت خواستگاری مرد اجنبی از چنین زنی اتفاق نظر دارند.(نجفی، 1401 ق، ج30، ص 119/ حلی، 1404 ق، ج2، ص 570) البته بازگشت شوهر در زمان عده و شروع زندگی مشترك به معنای رجوع زوج است نه به معنای خواستگاری شوهر. در سایر مذاهب اسلامی خواستگاری كردن از زن صاحب عده طلاق رجعیه و بائن بر غیر شوهر حرام دانسته شده است، چه به تصریح و چه به صورت تعریض. فقهای مذهب شافعیه معتقدند كه صاحب عده طلاق رجعیه در حكم زوجه می باشد. بنا برنظر فقهای مذهب حنفی، خواستگاری از چنین زنی به تعریض و تصریح حرام است؛ اما رأی دیگری نیز در این زمینه دارند كه تعریض خواستگاری از چنین زنی را جایز می دانند، ولی قول راجح و همان قول اول، حرمت است. نظر فقهای مذهب حنبلی موافق با فقهای مذهب شافعیه و حنفیه است، اما فقهای مذهب مالكی معتقدند : خواستگاری كردن از زنی در طلاق رجعیه است به صورت تعریض برای غیر شوهر جایز است. (حصری، 1406 ق، ص 35)

خواستگاری از زنی كه در عده طلاق بائن است


در طلاق سوم زوجه، زن به طور موقت بر شوهر قبلی خود حرام می گردد و عقد نكاح بین آنها حرام است جز با انتخاب محلل؛ یعنی زن به تزویج مرد دیگری در آید و سپس طلاق بگیرد‌، آنها با شوهر قبلی خود تزویج كند. خواستگاری از چنین زنی در دوران عده به صورت تصریح از سوی هر مردی (چه شوهر سابق و چه مردان دیگر) منع گردیده و صرفاً

77


خواستگاری به طور تعریض مجاز دانسته شده است. دلیل این منع، برگرفته از آیه 235 سوره «بقره» می باشد. البته مفهوم و منطوق آیه، پیرامون عده وفات است، ولی فقهای اسلام آن را ازاین خصوصیت خارج كرده اند.(نجفی، 1401 ق، ج30، ص 120)
اما در اینكه چرا خواستگاری به تعریض از زن مطلقه ثلاثه برای شوهر و غیر شوهر جایز است، محقق حلی پاسخ داده است: زیرا آن زن كه شوهر او را سه طلاقه كرده است بر شوهر حرام ابدی نمی شود، بلكه بر آن مرد، حرام موقت است و مادامی كه زن سه طاقه با مرد دیگری ازدواج می كند حرمت موقت برای او از بین می رود و شوهر سابقش می تواند دوباره از او خواستگاری نماید، و غیر او نیز می تواند خواستگاری كند.(حلی، 1381 ق، ج1، ص 526) همچنین محقق حلی در علت جواز خواستگاری از صاحب عده طلاق رجعی و عده طلاق بائن به صورت تصریح، گفته است : زیرا در این هنگام زن در حكم زوجه برای شوهرش محسوب می گردد.(حلی، 1381 ق، ج1، ص 526)
اگر زنی به صورت طلاق خلع از همسرش جدا شده باشد، عده اش عده طلاق بائن است. در طلاق بائن برای بازگشت به زندگی مشترك قبلی، شوهر باید در انتظار تمام شدن عده باشد تا دوباره عقد نكاح را جاری سازد. از این رو، در زمان عده، شوهر سابق می تواند به صراحت یا با كنایه از زوجه مطلق خواستگاری كند. اما مرد بیگانه دراین دوران نمی تواند به صورت تصریح ازوی خواستگاری نماید، هر چند می تواند به صورت تعریض و كنایه از وی خواستگاری كند.(نجفی، 1401 ق، ج30، ص20) فقهای مذاهب مالكی، شافعی و حنبلی معتقدند : خواستگاری شوهر از همسرش كه در عده طلاق بائن به سر می برد به صورت تصریح جایز است، اما برای غیر شوهر به صورت كنایه و تعریض جایزاست.(حصری، 1406 ق، ج1، ص 40)

78

منبع:راستخوان
http://www.rasekhoon.net/library/content-88988-4.aspx#link4