Persian Arabic English French German Japanese

سایت حقوقی محمد حسنی

 

 

اساسنامه موسسه حقوقی عدل فردوسی

شماره ثبت : 27794

ارائه كليه خدمات حقوقی و به عنوان مشاوره حقوقی و انجام كليه امور وکالت در مراجع قضایی -اداری - مالی - ثبتی - دادگاه‌های خانواده - شهرداریها و کمیسیون های آن به ویژه کمیسیون ماده پنج -دادگاه های عمومي و انقلاب و مراجع مربوط به تعزیرات حکومتی- مراجع مالیاتی و کمیسیون های آن - هیئت هاي تحت پوشش وزارت کار و امور اجتماعی ودیوان عدالت اداری- همچنین ارائه كليه خدمات حقوقی شامل مشاوره وهمچنين انجام كليه امور وکالت از طرف خارجیان در مراجع داخلی مطابق با ضوابط و قوانین موضوعه و موازین حقوقی بین الملل و انجام امور داوری اعم از داخل و بین المللی

 
 
 
 

درصورتی که نیاز به وکیل دارید می توانید به موسسه حقوقی عدل فردوسی مراجعه نمایید. موسسه حقوقی عدل فردوسی با قبول کلیه دعاوی دادگستری از جمله کیفری ، حقوقی ، خانواده ، امور شهرداری ها ، دیوان عدالت اداری ، ثبتی ، ملکی و سایر دعاوی دادگستری درخدمت هموطنان عزیز می باشد.

آدرس : تهران ، خیابان انقلاب اسلامی ، بین میدان فردوسی و لاله زار ، پلاک 630 ، واحد 9 -تلفن تماس تهران: 66342315 

وب سایت موسسه : ferdose.ir

بررسی قانون نفقه و برداشتهای مختلف از آن-زنان، اطاعت، نفقه

بررسی قانون نفقه و برداشتهای مختلف از آن-زنان، اطاعت، نفقه

اینجا دادگاه خانواده است زنی با چهره‌ای گرفته و ناامید روی یكی از صندلی‌ها نشسته است. چهره‌اش سنی حدود 35 - 30 را نشان می‌دهد ولی به دست‌هایش كه می‌نگرم به خود می‌گویم این دست‌های زمخت و ترك‌خورده سن و سالی بیشتر از 30 را نشان می‌دهد.


زن متوجه نگاه من می‌شود و می‌گوید این دست‌های كسی است كه سال‌ها عشق و محبت نثار مردی كرده بود كه حتی معنای عشق را نمی‌دانست و اكنون بعد از 13 سال زندگی مشترك و كارگری در خانه‌های مردم باید برای نفقه پسر و دخترم در راهروهای دادگاه، از این اتاق به ‌آن اتاق بروم تا شاید بتوانم مبلغی به عنوان نفقه بچه‌هایم از شوهر سابقم بگیرم. دیگر از دوندگی در راهروهای دادگستری خسته شده‌ام اما چاره‌ای ندارم...

در بیشتر پیوندهای زناشویی عشق و علاقه و پیوند عاطفی میان زن و شوهر زیربنای پیمان زوجیت است و همین ویژگی‌هاست كه عقد ازدواج را از سایر عقود و قراردادها متمایز می‌كند. اما حتما تصدیق می‌نمایید كه تنها احساس برای یك عمر زندگی مشترك كافی نیست و شایسته است برای بررسی كلیه خصوصیات روحی، جسمی، اقتصادی و فرهنگی طرف مقابل، عقل براحساس پیشی بگیرد. بنابراین آگاهی زن و مرد به حقوق و قوانین حاكم بر ازدواج و تعهدات مادی و معنوی آنها لازم و ضروری است در این شماره نیز مطابق با رسالت‌مان كه اطلاع‌رسانی می‌باشد به یكی دیگر از حقوق زوجین كه نفقه است می‌پردازیم.

نفقه همسر امری است كه بعد از عقد و ازدواج و پس از حضور زن در خانه شوهر مطرح می‌شود و پیامدهای مالی و حقوقی دارد كه طرفین باید از آن مطلع باشند.

تعریف نفقه

نفقه یعنی انفاق و كمك كردن از باب نیكوكاری كه این انفاق گاهی الزام آور می‌شود مانند نفقه زوجه و فرزندان و اقارب.

از منظر حقوقی ماده 1107 قانون مدنی نفقه را این‌گونه تعریف می‌كند: نفقه عبارت است از نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسكن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض.

مقدار نفقه با توجه به استطاعت مرد برابر میزانی است كه موجب گذران زندگی زن شود و تقریبا مایجتاج اولیه زندگی زن را اداره كند، اگر مبلغی كه زوج به عنوان نفقه به زوجه می‌پردازد به قدری باشد كه كفاف تهیه مسكن یا كرایه مسكن و خرید لباس و اثاث البیت و غذا را بنماید مشمول ترك انفاق نیست ولو نفقه یك روز باشد،‌ اما اگر فقط مبلغی جزیی در حد كفاف غذا و مخارج روزانه به زوجه بپردازد، بدون تهیه مسكن و اثاث و لباس و سایر شقوق و جزییات اموری كه انفاق قانونی محسوب می‌شوند مشمول ترك انفاق است. آنچه قابل تامل است این است كه قانون مدنی ایران در مورد مخارج زایمان ساكت است لیكن برخی از فقها معتقدند مخارج درمان بیماری‌ها كه در طول عمر نوعا انسان به آن مبتلا می‌شوند به عهده شوهر است، ولی مخارج بیماری‌های غیرمعمول و صعب‌العلاج از جمله نفقات واجبه نیست. در مقابل برخی دیگر از فقها از جمله حضرت آیت‌الله خویی هرنوع بیماری را جزو نفقات واجبه شمرده‌اند، حتی مخارج سفری را كه برای علاج ضرورت دارد از جمله نفقات واجبه شمرده‌اند همچنین دكتر ناصر كاتوزیان حقوقدان می‌گوید: آنچه اهمیت دارد این است كه شوهر باید به عنوان ریاست خانواده تامین معاش زن و فرزندان خود را عهده‌دار شود.

به نظر می‌رسد تحول شیوه زندگی هر روز نیازهای تازه به وجود می‌آورد این فازها را نمی‌توان در چارچوب معینی محصور كرد و ناچار باید داوری و قضاوت را به عهده عرف گذاشت، بنابراین در تعریف نفقه زن می‌توان گفت: تمام وسایلی كه زن با توجه به درجه تمدن و محیط زندگی و وضع جسمی و روحی خود بدان نیازمند است و تشخیص این كه كدام وسیله را باید از اركان نفقه زوجه شمرد با عرف است و ملاك ثابتی ندارد.

شرایط وجوب نفقه

ازدواج دائمی و تمكین از شرایط واجب برای ایجاد نفقه هستند. ماده 1106 قانون مدنی می‌گوید: در عقد دائم نفقه زن به عهده شوهر است بنابراین در ازدواج موقت، زن استحقاق دریافت نفقه را ندارد مگر این كه در حین عقد شرط شده باشد اما در ازدواج دائمی به محض تمكین، زن مستحق دریافت می‌شود.

در ارتباط با معنای تمكین باید گفت تمكین به دو بخش تمكین عام و تمكین خاص تقسیم می‌شود. تمكین عام، فرمانبرداری در تمام امور كلی زندگی است و زن موظف به پیروی و اطاعت از شوهر است و تمكین خاص اطاعت از نیازهای غریزی مرد از جانب زن است.

در همین رابطه ماده 1108 قانون مدنی تصریح می‌كند: هر گاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع كند، مستحقق نفقه نخواهد بود.

البته لازم به توضیح است كه زندانی شدن زن فورس ماژور محسوب و مانع تمكین است اما موجب عدم استحقاق نفقه نیست.

ترك منزل از ناحیه زوجه و تعلیق نفقه

زوج وظیفه دارد كه در حد توانش منزلی مستقل و متناسب با شوونات زوجه فراهم كند، حال اگر این منزل از جنبه شوونات اجتماعی مطابق حال زن باشد ولی به‌سربردن در آن منزل موجب شود كه احتمال ضرر و زبان شرافتی یا بدنی (آزار و اذیت)‌ زوجه برود، خروج وی از منزل نشوز و عدم اطاعت محسوب نمی‌شود و نفقه تا زمان بر طرف شدن مشكل به وی تعلق خواهد گرفت.

موارد سقوط نفقه

1- نشوز زن 2- عقد موقت 3- فوت مرد و 4- طلاق بائن از موارد ساقط شدن نفقه هستند.

نفقه حقی است كه در صورت عدم نشوز به زن تعلق می‌گیرد و این بدان معنی است كه صرف ادعای زن و درخواست زن او صاحب حق است و نیاز به اثبات این كه به او نفقه تعلق می‌گیرد نیست و این امكان به واسطه رابطه زوجیت فراهم شده البته این تعلق نفقه وابسته به تمكین كامل اعم از تمكین عام و خاص است. لذا با تحقق تمكین عام و سرپیچی از تمكین خاص یا برعكس نفقه تعلق نمی‌گیرد، ضمن این كه به طور كلی اثبات انفاق در صورتی كه دلایل و شواهد مشخصی بر عدم تمكین زوجه نباشد با مرد است و همین طور زمانی كه ادعای عدم تمكین وجود دارد، مرد باید ادعای خود را با مدارك و شواهد و اسناد به اثبات برساند. لذا به محض درخواست نفقه از طرف زن مرد ملزم به ارائه ادله مبنی بر عدم تمكین زن است كه این كار با روال معمول حقوقی جامعه ما از طریق ارسال اظهارنامه صورت می‌گیرد.

در مورد نفقه طلاق نیز ماده 1109 قانون مدنی می‌گوید: نفقه مطلقه رجعیه در زمان عده به عهده شوهر است مگر این كه طلاق در حال نشوز واقع شده باشد، لیكن اگر عده از جهت فسخ نكاح یا طلاق بائن باشد، زن حق نفقه ندارد مگر در صورت حمل از شوهر خود كه در این صورت تا زمان وضع‌حمل حق نفقه خواهد داشت. (طلاق رجعی: طلاقی است كه در ایام عده مرد حق رجوع به زن را دارد، اما در طلاق بائن مرد چنین حقی ندارد چراكه رابطه زوجیت كلا قطع می‌شود)

ماده 1110 نیز درخصوص نفقه زن در صورت فوت مرد می‌گوید: در ایام عده وفات كه 4 ماه و 10 روز است، مخارج زندگی زوجه عندالمطالبه از اموال اقاربی كه پرداخت نفقه به عهده آنان است (در صورت عدم پرداخت)‌ تامین می‌شود.

- ویژگی‌های نفقه

- نفقه زوجه مقدم بر نفقه اقارب واجب‌النفقه است، زیرا پدر و مادر در مقابل فرزند تكلیفی ندارند درحالی كه زن در برابر شوهر تكلیف دارد.

- تقدم نفقه بر سایر دیون

- شرط نفقه اقارب، ناتوان بودن والدین است، اما اگر زن استقلال مالی نیز داشته باشد، مستحق نفقه است.

- نفقه گذشته زن دین است و مرد باید بپردازد.

نفقه در مدت عقد و قبل از ازدواج

در مدت فاصل میان عقد و انجام ازدواج، نفقه‌ای به زن تعلق نمی‌گیرد، مگر این كه زن برای شروع به زندگی اعلام آمادگی كرده باشد ولی مرد از بردن همسرش خودداری كند كه در این صورت زن مستحق دریافت نفقه است. در این صورت زوجه باید بتواند ادعای خود را ثابت كند یعنی یا باید به نزدیك‌ترین مجتمع قضایی محل سكونت خود مراجعه، 3 برگ اظهارنامه دریافت و آمادگی خود را اعلام كند یا این كه چند نفر را به شهادت بگیرد و استشهادیه‌ای تنظیم كند. همچنین به زنی كه بعد از عقد، شروع به زندگی زناشویی و رفتن به خانه شوهر را منوط به پرداخت مهریه كند، نفقه تعلق می‌گیرد و مرد مكلف است نفقه وی را بپردازد.

ضمانت اجرایی عدم پرداخت نفقه

نكته مهمی كه باید به آن توجه شود این است كه نپرداختن نفقه نه‌تنها به صورت یك دعوی حقوقی و از طریق دادگاه‌های خانواده قابل رسیدگی است، بلكه از نقطه نظر جزایی نیز جرم محسوب می‌شود و می‌توان از طریق طرح شكایت به مراكز انتظامی و كلانتری‌ها و مراجعه به دادگاه‌های جزایی تقاضای رسیدگی نمود.

شكایت كیفری

زن در یك برگ عادی شكایت خود را نوشته و آن را به دادگاه ارائه می‌دهد. در این صورت به شكایت وی خیلی سریع رسیدگی می‌شود و در صورت اثبات ادعا مرد به مجازات تعزیری محكوم خواهد شد. لازم به ذكر است نفقه حال از طریق شكایت كیفری قابل مطالبه است و نفقه گذشته با ارائه دادخواست حقوقی قابل پرداخت است. ماده 642 قانون مجازات اسلامی می‌گوید: هر كس با داشتن استطاعت مالی نفقه زن خود را در صورت تمكین ندهد یا از تادیه نفقه سایر اشخاص واجب‌النفقه امتناع كند، دادگاه او را از 3 ماه و یك روز تا 5 ماه حبس محكوم می‌كند.

دادخواست حقوقی

زوجه پس از خرید دو نسخه دادخواست باید خواسته خود را در آنها قید كند و چون دعوای نفقه مالی است به میزان مبلغ مورد مطالبه تمبر الصاق و آن را به دادگاه خانواده تقدیم كند، وی می‌تواند در دادخواست خود هزینه دادرسی را نیز مطالبه كند در صورت عدم توانایی مرد به پرداخت نفقه یا این كه به هیچ طریقی نتوان مرد را مجبور به پرداخت نفقه كرد یا مالی هم از او به دست نیاید كه از آن محل نفقه زن پرداخت شود، زن می‌تواند دادخواست طلاق تنظیم كند.

نفقه فرزند

همان طور كه می‌دانید، نفقه اولاد به عهده پدر است. در اینجا برای رفع برخی از ابهامات به نكاتی درخصوص نفقه فرزند می‌پردازیم.

اولاد تا چه زمانی مستحق دریافت نفقه هستند؟

در شرع و قانون سن معینی برای نفقه فرزندان در نظر گرفته نشده و عرفا مادام كه اولاد دارای شغل و درآمد مشخص نباشد، پدر نسبت به پرداخت نفقه مسوولیت دارد. البته در نفقه دختر و پسر تفاوتی نیز وجود دارد و آن این است كه برای دختران تا زمانی كه دختر ازدواج نكرده یا به شرایط استقلال مالی نرسیده پرداخت همه مخارج و نفقات وی به عهده پدرش است، حال این ازدواج چه قبل از سن رشد دختر و چه بعد از آن باشد  یعنی اگر دختری حتی به سن بالایی هم برسد و دارای استقلال مالی نباشد یا ازدواج نكرده باشد  می‌تواند نفقه خود را از پدر بخواهد. در مورد نفقه پسران برخی معتقدند كه به محض حلول سن رشد نفقه فرزند ذكور قطع شده و پدر تكلیف شرعی در قبال وی ندارد، اما با توجه به وضعیت خاص اجتماعی و اقتصادی اكثریت اقشار جامعه و این كه در شرایط فعلی اقتصادی و اجتماعی صرف حلول سن رشد نمی‌تواند موجب اثبات استقلال و عدم نیاز مادی فرزند ذكور به پدر باشد، جوان در دوران خدمت سربازی و در صورت ورود به مراكز تحصیلی عالی و دانشگاهی نیز نیاز به حمایت مالی خانواده بخصوص پدر داشته و دادگاه با احراز شرایط قانونی برای این گونه فرزندان نیز ممكن است نفقه‌ای در نظر بگیرد.

سوال دیگر این است كه در صورت فوت پدر یا عدم توانایی مالی او برای پرداخت نفقه اولاد چه كسی مسوولیت پرداخت نفقه را دارد؟

در این حالت این وظیفه به عهده جد پدری و در صورت نبودن پدر و جد پدری یا عدم قدرت آنها این وظیفه به عهده مادر است و اگر مادر هم زنده نباشد یا قادر به پرداخت نباشد، این وظیفه به عهده جد مادر است.

در مورد طفلی كه از راه نامشروع به دنیا آمده، می‌توان گفت هرچند فرد زانی پدر قانونی طفل به حساب نمی‌آید، اما عرفا پدر آن تلقی می‌شود و كلیه تكالیف مربوط به پدر مثل گرفتن شناسنامه و پرداخت نفقه به عهده اوست.

در شرایطی هم كه بین فرزندان و والدین اختلاف باشد و فرزند جدا از والدین زندگی كند، هر چند عدم اطاعت فرزندان از پدر از نظر شرعی امر حرامی است، اما موجب سقوط نفقه نیست و پدر مكلف به پرداخت نفقه فرزندان است.

میترا پازكی‌زاده

جام جم آنلاین

http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100909956775