Persian Arabic English French German Japanese

سایت حقوقی محمد حسنی

 

 

اساسنامه موسسه حقوقی عدل فردوسی

شماره ثبت : 27794

ارائه كليه خدمات حقوقی و به عنوان مشاوره حقوقی و انجام كليه امور وکالت در مراجع قضایی -اداری - مالی - ثبتی - دادگاه‌های خانواده - شهرداریها و کمیسیون های آن به ویژه کمیسیون ماده پنج -دادگاه های عمومي و انقلاب و مراجع مربوط به تعزیرات حکومتی- مراجع مالیاتی و کمیسیون های آن - هیئت هاي تحت پوشش وزارت کار و امور اجتماعی ودیوان عدالت اداری- همچنین ارائه كليه خدمات حقوقی شامل مشاوره وهمچنين انجام كليه امور وکالت از طرف خارجیان در مراجع داخلی مطابق با ضوابط و قوانین موضوعه و موازین حقوقی بین الملل و انجام امور داوری اعم از داخل و بین المللی

 
 
 
 

درصورتی که نیاز به وکیل دارید می توانید به موسسه حقوقی عدل فردوسی مراجعه نمایید. موسسه حقوقی عدل فردوسی با قبول کلیه دعاوی دادگستری از جمله کیفری ، حقوقی ، خانواده ، امور شهرداری ها ، دیوان عدالت اداری ، ثبتی ، ملکی و سایر دعاوی دادگستری درخدمت هموطنان عزیز می باشد.

آدرس : تهران ، خیابان انقلاب اسلامی ، بین میدان فردوسی و لاله زار ، پلاک 630 ، واحد 9 -تلفن تماس تهران: 66342315 

وب سایت موسسه : ferdose.ir

اهمیت بررسی صحنه جرم

  

اهمیت بررسی صحنه جرم

اگر نتوانیم بازدید کامل و دقیق از محل کشف جسد و صحنه جرم را مهمترین جنبه در تحقیقات راجع به مرگ های مشکوک محسوب کنیم، باید آن را به عنوان یکی از اساسی ترین و حساس ترین قسمتهای تحقیقات بشناسیم. صاحب نظران بر این عقیده هستند که با حضور در صحنه و بازرسی آن چیزی را از دست نمی دهیم. اگر دهها صحنه را بازدید و همه را عادی اعلام کنیم و رسماً به این نتیجه برسیم که جنایتی واقع نشده است بهتر از آن است که یک مورد از موارد مشکوک را از دست بدهیم و دیگر امکان بازگشت به آن برای گردآوری دلایل وجود نداشته باشد. در واقع صحنه جرم سر چشمه حقایق و اطلاعات مربوط به جرم و مجرم است و ابتدای جاده ای است که به مخفی گاه مجرم منتهی می گردد و با توجه به اهمیت و نقش مؤثر دلایل مادی(فیزیکی) موجود در صحنه جرم برای اثبات وقوع جرم، شناسایی مرتکب آن و همچنین عدم امکان رد و یا انکار این قبیل دلایل توسط مرتکب جرم، حفظ و بررسی صحنه جرم و جمع آوری مدارک و دلایل مذکور از اهمیت ویژه ای برخوردار است و ایجاب می نماید افرادی که به مناسبت وظیفه ای که بر عهده دارند به نحوی با بررسی صحنه جرم و جمع آوری دلایل و مدارک جرم سرو کار پیدا می کنند، در این زمینه آموزش و تجارب لازم و کافی را کسب نمایند.

می توان گفت امروزه معاینه محل و بررسی صحنه در جنایات باید به عنوان یک تخصص علمی و آزمایشگاهی مطرح گردد. حضور در صحنه جرم، ثبت، ضبط و شناخت پدیده های مجرمانه و حفظ آثار و دلایل مادی جرم نه فقط سرعت، دقت و رسیدگی به امور کیفری را افزایش می دهد، بلکه از بروز اشتباهات قضایی جلوگیری می نماید و مراجع قضایی را به عنوان یک پشتوانه محکم و استوار در اذهان عمومی تثبیت می کند. بارها این اتفاق افتاده است که اولین کسانی که از صحنه جرم بازدید کرده اند به اشتباه جریانی را قتل عمد دانسته اند در صورتی که با حضور مسئولان و کارشناسان فنی در صحنه ثابت شده که موضوع، یک مرگ عاری بیش نیست. اهمیت حضور سریع در صحنه جرم و حفظ آن باید همواره مورد نظر قرار گیرد.

حفظ صحنه جرم

اولین اقدامی که بلافاصله پس از اطلاع از وقوع جرایم نظیر قتل، سرقت، حریق عمدی و سایر موارد باید صورت گیرد، حفظ صحنه جرم است و از آنجایی که در کشور ما اولین افرادی که از جریان وقوع مرگ های مشکوک مطلع می شوند مأموران نیروی انتظامی هستند، بنابراین حفاظت از صحنه جرم بر عهده آنان می باشد. درذیل توضیحاتی در باب اهداف حفظ صحنه جرم جهت اطلاع و آگاهی همکاران پزشک قانونی آورده شده است:

- ابتدا می بایست محدوده صحنه جرم مشخص گردد و از آن حفاظت به عمل آید. بهتر است تا حد امکان محدوده وسیعی را انتخاب نمود و در صورت لزوم آن را محدود و کوچکتر کرد. این امر نیز به شرایطی از قبیل موقعیت جسد و محدودیت های طبیعی بستگی دارد.

- در صورت حفظ صحنه، کارشناس بررسی صحنه جرم و عکاس جنایی می توانند صحنه جرم را به همان صورت و وضعیتی که هنگام وقوع جرم و یا لااقل هنگام مطلع شدن داشته است، مشاهده و بررسی کرده و از آن یادداشت، عکس و کروکی تهیه و دلایل را جمع آوری نمایند.

- جهت حفظ صحنه، به جلوگیری از تردد و دخالت افراد غیر مجاز در صحنه جرم نیاز می باشد زیرا این افراد ندانسته باعث به هم خوردن صحنه جرم، جابجایی و از بین رتن تمام یا قسمتی از آثار و مدارک جرم می شوند.

- جلوگیری از ورود احتمالی مجرم و یا ایادی او به صحنه جرم برای از بین بردن عمدی دلایل و مدارکی که منجر به شناسایی مجرم خواهد شد.

- جلوگیر از نشر بی موقع اخبار و اطلاعات مربوط به وقوع جرم و اقدامات انجام شده و در نتیجه سلب امکان سوء استفاده اشخاص غیر مجاز از مطالب مذکور.

- انجام وظیفه در رابطه با تأمین حفاظت جان اشخاصی که در صحنه های آتش سوزی و صحنه های جرمی که احتمالاً اسلحه ای آماده شلیک یا ماده منفجره ای در معرض انفجار باشد

- زیر نظر گرفتن افراد مظنون و کسانی که به نحوی سعی در نزدیک شدن به محل وقوع جرم را دارند و ممکن است با جرم و مجرم مرتبط باشند، یا اطلاعاتی در این زمینه داشته باشند و در صورت لزوم دستگیری آنان جهت تحقیقات.

روش بررسی صحنه جرم

بررسی صحنه جرم با اهداف و اعمال خاص و هماهنگی و سازماندهی تحت هدایت قاضی تحقیق صورت می پذیرد.تجربه ثابت کرده است در مواردی که بررسی صحنه جرم به صورت تیمی صورت می پذیرد این همکاری منجر به تکمیل تحقیقات و دستیابی به نتایج مثبت شده است. در حقیقت تحقیقات مربوط به بررسی قتل، کاری گروهی می باشد نه یک نفره و جهت دستیابی به نتیجه موفقیت آمیز تمامی افراد دست اندر کار می باید با هم همکاری نمایند. آشنایی و آگاهی کامل کارشناسان فن و مسئولان ذیربط اعم از قضات، پزشکان قانونی و نیروی انتظامی با مفهوم انواع صحنه جرم، اصول حفظ و اقدامات صحیح، ارزیابی و بررسی و چگونگی جلوگیری از آسیب دیدن صحنه جرم ضروری می باشد.

در بررسی صحنه جرم همانطور که مکرراً بیان شده، قاعده اصلی این است که قبل از یادداشت برداری و تهیه عکس و کروکی از صحنه جرم، از دست زدن به اشیای موجود در صحنه جرم و جابجایی آنها جداً خودداری شود. چون احتمال دارد دست زدن به اشیا و یا جابجایی آنها باعث محو و یا به هم خوردن آثار جرم گردد و اعاده آنها به وضع اولیه غیر ممکن باشد و این قاعده به قاعده طلایی ( (Golden Ruleمشهود است. البته این قاعده یک استثنا دارد و آن زمانی است که نجات جان اشخاص (مجنی علیه و غیره) مطرح است که در این صورت نجات جان افراد در درجه اول اهمیت قرار می گیرد. بنابراین هنگام انجام عملیات نجات افراد نیز باید حتی الامکان سعی شود از محو آثار جرم و یا جابجایی و به هم خوردن بی مورد آنها جلوگیری به عمل آید.

در بررسی صحنه جرم علاوه بر محل مخصوص موضع جرم، تمامی اطراف آن نیز مد نظر قرار می گیرد. حصول از اطمینان وقوع جرم پایه ترین و اساسی ترین رکن است و این کار انجام نمی شود مگر اینکه محل، توسط افراد متخصص در زمینه های گوناگون مورد بررسی قرار گیرد. البته لازمه این کار داشتن ساماندهی است. چنانچه حضور در صحنه همراه با سازماندهی نباشد و وظایف اعضا براساس تخصص شان صورت نگیرد، دلایل و آثار موجود در بررسی صحنه جرم جمع آوری نمی شود و این امر موجب ایجاد اشکال در رسیدگی دقیق به پرونده، احتمال عدم شناسایی مجرم و تضییع حق و حقوق افراد ذیحقمی شود. در واقع صحنه جرم از نقطه نظر تکنیکی از لحظه ای که مجرم اقدام به فراهم سازی زمینه برای ارتکاب به قتل می کند شروع و مسیر فرار مجرم از صحنه و محل قرار داشتن مدارک را شامل می شود. علت عمده شکست در پی جویی یک پرونده قتل را باید در عدم رعایت اصول و قواعد خاص در صحنه جرم جستجو کرد. صحنه جرم دارای اشکال و ابعاد مختلفی است که کارشناسان مختلف، امور جنایی، پزشکی و ... هر یک به نوبه خود با بررسی شواهد و قراین موجود به جمع آوری، تفسیر و تحلیل یافته ها، اسناد و مدارک باقیمانده در صحنه جرم می پردازند. جرایم خشونت باری مثل قتل معمولاً در پی وقوع منازعات و کشمکشهایی مثل شکستن اشیا یا استفاده از سلاح یا تخلف و درگیری بین مقتول و قاتل به وقوع می پیوندد، بنابراین مدارک قابل پیگیری ای که در صحنه کشف شود بسیار زیاد است.

در برخوردبا صحنه های مختلف باید چه واکنشی از خود نشان دهیم؟فرد هدف اصابت گلوله قرار گرفته یا با اسلحه خود زنی کرده است؟ آیا فرد را آتش زده اند یا خود سوزی کرده است؟ آیا شخص را از ارتفاعی به پایین پرتاب کرده اند یا او خود را به پایین پرتاب و خود کشی کرده است؟ و.. لازم است که در هر یک از نمونه های مذکور در اسرع وقت تمام دلایل جرم جمع آوری گردد. موضوع بحث نگرش دقیق تر و تخصصی تر به این مقوله و مشکلات مربوط به آن می باشد. بنابراین به طور کلی محاسن حضور پزشک قانونی در صحنه جنایات به شرح زیر است:

- اگر پزشکان با معاینه جسد موضوع را جنایت یا مشکوک به جنایت بدانند قاضی و مأموران که در محل حاضرند فوراً کار گردآوری دلایل، تحقیق از شهود دستگیری متهمان را آغاز می کنند. چون گاه ممکن است قاضی یا مأموران جریان را فوت عادی تصور کنند، اما پزشکی قانونی بعدها پس از معاینه جسد، موضوع را جنایت اعلام کند که در این صورت زمان اولیه مناسب جهت جمع آوری دلایل و پی جویی جنایت گذشته باشد.

- عدم معاینه جسد در صحنه فوت و گذشت زمان جهت ارسال به پزشکی قانونی بگاه منجر به محو آثار و علایم ضرب و جرح به دلیل فساد نعشی می گردد که در صورت حضور پزشک قانونی در صحنه فوت چنین مشکلی وجود نخواهد داشت.

- اگر پزشک قانونی در محل، جسد را معاینه کند ساعت و زمان دقیق مرگ را سریع تر و بهتر تعیین می کند و حد سیات وی از ضریب اطمینان بیشتری برخوردار خواهد بود.

- عموماً پزشکی قانونی برای اینکه سیر واقعی معاینه و تعیین علت مرگ را پیگیری کند، اطلاعات مقدماتی را از قضات و مأموران انتظامی استعلام می نماید، چون اطلاعی از نحوه حدوث صدمات ندارد. مثلاً آیا صدمات موجود در جسد ناشی از سقوط است یا ناشی از تصادف یا زد و خورد، دفاع و غیره؟در حالیکه معاینه جسد در کنار اشیای دیگر و در محیط وقوع جرم خود بهترین راهنمای پزشک قانونی برای تجزیه و تحلیل واقعی ماجراست.

- ممکن است این احتمال وجود داشته باشد که فرد فوت نکرده و او را یک مرده تصور کنند. اگر پزشک در محل باشد با معاینه مقدماتی در ابتدا موضوع مرگ یا زندگی او را تشخیص و سپس اقدامات دیگر را شروع می کند.

- در مواردی ممکن است قاضی امری را جنایت بداند، اما از نظر پزشک قانونی موضوع یک مرگ طبیعی تلقی گردد و یا برعکس در چنین مواردی هر کدام از طرفین می توانند با حضور در محل جرم، ضمن انجام اقدامات مقدماتی، مدارک لازم را جهت دفاع از دیدگاه خود جمع آوری نمایند.

در نهایت می توان گفت که موضوع بررسی صحنه جرم اساسی ترین پایه برای تشکیل پرونده های مهم است و چنانچه جمع آوری دلایل و مدارک آنها به موقع و توسط متخصصان امر صورت نپذیرد، مشکلات عدیده ای بر سر راه دستگیری مجرمان و قضاوت های عادلانه فراهم خواهد شد.

اقداماتی که معمولاً در بررسی صحنه جرم باید صورت گیرد به شرح زیر است:

. ثبت اطلاعات

-زمان خبر دادن و اطلاع از وقوع جرم، زمان حرکت به سمت محل جرم و زمان رسیدن به آن

- وضعیت عمومی و کلی صحنه جرم، شرایط جوی.

-تعیین جنسیت و هویت جسد تا حد امکان، بررسی وضعیت قرار گیری جسد، شرایط کلی جسد، معاینه اولیه جسد و تعیین زمان سپری از مرگ.

- بررسی مقدماتی نحوه حدوث مرگ و برآورد اولیه علت مرگ.

- وضعیت نور و روشنایی محل، افرادی که در صحنه حضور دارند و هر موضوع یا نکته ای که در ارتباطبا وقوع جرم بوده اهمیت باشد.

. عکسبرداری از صحنه جرم

ضمن رعایت نکات فنی عکسبرداری و انتخاب زوایای مناسب به نکات ذیل نیز باید توجه داشت:

گرفتن عکس از درب ورودی یا محل قرار گیری آن، راهرو و یا هال و منظره کلی و عمومی صحنه جرم.

در بعضی مواقع نیاز است که از صحنه جرم در جهت گردش عقربه ساعت و از جزئیات صحنه عکس گرفت، به نحوی که در عکس هر قطعه قسمت کمی از قطعه قبل نیز گرفته شود. در این صورت چنانچه تمام عکس ها را به ترتیب کنار هم قرار دهیم تجسم کاملی از صحنه جرم خواهیم داشت، بدیهی است اگر صحنه جرم وسیع باشد ابتدا آن را به چند منطقه کوچکتر تقسیم می کنیم و سپس در هر یک از مناطق تقسیم شده مطابق روش گفته شده عمل می کنیم.در صورت وجود امکانات می توان علاوه بر عکسبرداری از صحنه جرم، فیلمبرداری نیز به عمل آورد.

. تهیه کروکی از صحنه جرم

در بعضی جرایم نظیر قتل و تصادفات رانندگی و حریق های مهم ایجاب می کند که برای مشخص نمودن فواصل و اندازه های واقعی و همچنین تجسم فاصله دقیق دلایل جرم نسبت به نقاط ثابت، علاوه بر عکسبرداری از صحنه جرم، کروکی نیز تهیه شود. نکاتی که در تهیه کروکی صحنه جرم باید رعایت گردد:

- مشخص نمودم جهت های اصلی(شمال، جنوب، شرق و غرب).مشخص شود.

- تمام اندازه ها با یک مقیاس معینی رسم شود.

- فواصل دلایل و مدارک جرم نسبت به نقاط ثابت و غیر قابل تغییر، اندازه گیری و مشخص شود.

- از گنجاندن اشیا و مواردی که با وقوع جرم ارتباطی ندارند در کروکی خود داری گردد.

- تاریخ، محل و مقیاس کروکی زیر آن قید گردد.

وظایف پزشکی قانونی در صحنه جرم

بدیهی است وظیفه پزشکان قانونی تعیین علت مرگ است و این احتمال را که آیا جنایتی رخ داده یا خیر تخمین می زنند. در بسیاری از موارد چگونگی وقوع و علت مرگ آشکار و بدیهی است. مثلاً در تشخیص وقوع جنایت یک شخص چاقو خورده، که گردن، قلب یا شکم وی با چاقو مجروح شده است یا اینکه گلوله ای به سرش اصابت نموده است که تقریباً آسان است،. اما همیشه چنین نیست و در بسیاری از موارد به سهولت نمی توان تعیین نمود که مرگ چگونه رخ داده است.

مثلاً دختری از طبقه ششم یک آپارتمان سقوط کرده و در اثر اصابت به کف محوطه اطراف مجتمع مسکونی از قسمت سر، دست و شکم آسیب های جدی دیده است. ظاهر این امر نشانگر سقوط و علت مرگ، اصابت سر، شکم ودیگر اعضای بدن با جسم سخت می باشد، اما همین جسد وقتی در سالن تشریح معاینه می شود در اطراف حلق و حنجره اش آثار خونمردگیهای متعدد دیده می شود که ظن خفگی را ایجاد می کند و احتمالاً اصابت بدن در اثر سقوط آثاری ایجاد می کند که صدمات پس از مزگ تلقی می شود. بارها اتفاق افتاده که علت مرگ در یک بررسی اولیه طبیعی به نظر می رسد ولی در مراحل بعدی تکنسین سالن تشریح یا حاملان جسد متوجه وجود گلوله ای در داخل لباس جسد شده اند .

بهتر است همواره به واقعه با چشم سوءظن و بدبینی کامل نگریسته شود زیرا چنانچه با وجود تحقیقات طولانی و حتی غیر ضروری مورد خودکشی به عنوان جنایت محسوب گردد، این مطلب قابل قبول تر از زمانی است که قتلی خودکشی تشخیص داده شود. اظهار نظر در باب اینکه جریان خودکشی است یا قتل، هر کدام تبعات مثبت و منفی جداگانه ای در جامعه دارد. اگر ماجرا خودکشی باشد و ما آن را قتل فرض می کنیم ممکن است سبب بازداشت و محکومیت افرادی بی گناه شود و برعکس اگر جنایت را خودکشی بدانیم ضمن اینکه جامعه کسی را که خودکشی می کند عنصری بی اراده و منفعل می داند و به دنبال آن این امر تبعات منفی شخصیت اجتماعی و فرهنگی او و اطرافیانش را به دنبال خواهد داشت، از طرف دیگر قاتلین از کمند قانون خواهند گریخت.

بنابراین توصیه می شود: هیچگاه بدون کسب دلایل قانع کننده علمی و شواهد واضح و دقیق در مورد صحنه مرگ نتیجه گیری نشود و تا زمان کالبد گشایی در موارد مشکوک از اظهار نظر قطعی در باب اینکه مرگ طبیعی است و جنایتی رخ نداده است خودداری نماییم که به صلاح اقرب است.

دکتر وحید لواسانی

متخصص پزشکی قانونی ومسمومیت